±0 life

~nunca choveu que num estiara~

Posts in “occitan/català”

Sòni #031

Sò en estudi, mès non sabi a on. Semble eth collègi Zurbarán de FoQ e era gent parle castelhan. Non i veigui cap de cara coneishuda. Un viatge acabades es classes, me'n vau tath banh. En gésser dera cabina, m'encuedi que sò en banh des ties...

Sòni #027 e #028

Ère era ora de sopar. Non i èrem sonque ma mair, era mare - qu'ère encara viua -, eth mèn frair R. e jo. R. se planhèc des botifarres, qu'èren un shinhau cremades. Jamès ena vida m'enfadè tant damb quauquarrés... Era mare se n'estonèc fòrça e me diguec qu'a viatges cau tanben saber carar.


Non sai pas perqué, ath delà deth morralet, me calie portar cada dia tà estudi dues maletes de viatge molt gròsses. Cada dia era pair me les portaue enquiara parada d'autobusi, de manèra que quan i arribaua, ja i eren es dus maletons e non me calie sonque pujar-les ar autobús.

Sònis #025 e #026

È soniat qu'auia gessut de hèsta. Non auia dromit en tota era net. Ua gojata m'auia balhat quauquarren tà béuer, e quan me desvelhè, èra en ua auta hèsta. Totau, que m'auia drogat, e quan me n'assabentè, mos pelejàrem, mès fin finau mos hèrem amics (o aumens mos hèrem era patz). Semble qu'ère en tempsi der insti, quan bèth còp gessí de hèsta d'amagat, mès non n'i auia, de cares coneishudes, e eth sòni qu'ère en castilhan, en plan «FoQ».


È soniat qu'es amics dera uni anauen tà Taquaritinga, en çò de R. Tanplan M. i anè, mès jo, non. Un amic que coneishi deth Hokkaido Kyо̄kai, T., tanben i anè (e aquerò que non se coneishien). En tornèren fòrça cansadi pr'amor qu'arrés non auie dromit. Ena tornada, A. amiaue eth coche, e per çò que m'auie condat T., eth e D. (qu'en aqueri tempsi non èren encara maridadi) se pelegèren fòrça (ua causa que tanpòc non ei guaire abituau, que cau díder).

Somnis #016 - #018

A la tele feien un programa sobre ovnis. Pareix que era un programa fet a Catalunya, però no de TV3. Record que era molt popular a tota Espanya i que s'emitia a diferents cadenes autonòmiques amb una petita diferència: en es quart d'hora final sempre hi posaven un reportatge local. Així, a Andalusia, per exemple, hi havia un reportatge local amb accent andalús; a Aragó, en aragonès; a Astúries, en asturià, i així successivament. (Com així record tants de detalls d'es programa, però d'es continguts, res de res?)


No sé pas dir on té lloc aquest somni, ni en quina llengua xerra sa gent. Mentre caminava p'es carrer, hi veig dos coreans que sortien de qualque oficina de registre o padró municipal, no n'estic segur. Mentre s'allunyaven, un homo, supos que un d'ets empleat, els hi cridava qualque cosa en plan que hi podien tornar si mai necessitaven fer cap tràmit.


Anam en cotxo amb sos pares. No sé cap on anam, però pareix que viatjam per ses festes de Nadal. Dins sa carretera, molts cotxos, i maldament no hi hagi embús, avançam molt a poc a poc. Sent renou de focs artificials, però en es cel no hi veig res.

No sé què tenc

Fa uns mesos que me dic que me passa qualque cosa. Supos que té a veure amb sa pandèmia, amb lo estar-me massa temps a casa, o jo què sé. Tot va començar tímidament, amb qualque nit mal dormida. Pensava que era perquè llavonses passava molta pena per lo de no trobar feina. Però no se m'ha passat. Ara cada dia me despert a les 4 de sa matinada i ja no puc dormir. Llegesc durant unes quantes hores dins es llit fins que m'entri son. Durant es dia, no sé on tenc es cap: vaig molt despistat i me costa ben molt concentrar-me. Perd massa temps amb dois i me sent molt poc productiu. Sa meva rutina ara no és gaire equil·librada. Ja he perdut es compte de quants pics he intentat d'organitzar-me, tanmateix tot ha estat inútil. Algunes coses que m'agradaven tant ja no me motiven gaire. No trob en es doctorat sa mateixa passió que tenia quan feia es màster. Me sent desmotivat. Enyor anar en es gimnàs, però de fer exercici a casa, no'n tenc cap ganes. Me not una mica nerviós, irritable. A més, des de s'hivern passat sempre me pega una puta rampa en es dit gros d'es peu. Pentura serà s'estrès. No sé què putes tenc, només sé que me passa qualque cosa.

Sòni #004

Sòni lucid. Baishi per un tobogan aquatic e vau a parar dejós d'un matalàs flotador. Demori immobilizat, sense poder mòir-me e m'estofi.

Umilitat

Per molt umil qu'òm sigue, a qui en un moment dat non li age mancat umilitat que lance era prumèra pèira. Ei plan per aquerò que, de temps en temps, torni a huelhejar libres de quauquarren que creigui que coneishi ben. Tostemp n'acabes trapant bèth detalh que non coneishies, non auies clar o que comences a desbrembar...

Sònis #002 e #003

Laguens d'ua saca plena de lecaries auia un pilèr de Kinder Suspreses que hège temps qu'auia dubèrt entà trèir-ne es suspreses e m'auia deishat es chicolates. Çò que m'estonaua ère qu'encara semblauen boni: non n'i auie d'hormigues, ne d'auti insèctes. Decidè de uedar eth contengut dera saca e alavetz me meti a arremassar sonque es Kinder Suspreses entà minjar-me-les. Quan i hèsqui atencion, veigui un eishame de mosquetes d'aqueres petitonhes qu'acostumen a aparéisher enes lordères com per generacion espontanèa quan les as per molt de temps. Donques arrai, me'n vau corrent entara codina entà escopir es Kinder Suspreses contaminadi e lauar-me era boca ena sheta. En aguest moment, me meti a imaginar qu'ei dejà massa tard e qu'eth mèn còs lèu serà plen de larves de mosca...


Hèja es déuers de catalan ena taula deth minjador. Alavetz i arribe ma mair e me demane s'è acabat es déuers, e li digui que òc. Les guarde e me ditz "Auies d'escríuer un comentari de tèxte, non? Saps com l'as de hèr? Senon, demana-l'ac a ta pair." e jo li digui que non, qu'eth pair no'n sap, de catalan.

Sòni #001

Delàger soniè qu'èra en Brasil e que i auie ua seria de tèrratrems e tsunamis. En casa nòsta non i èrem sonque eth mèn frair e jo. De temps en temps i venie un tsunami, e cada viatge que passaue aquerò, mos calie pujar en tot córrer cap era planta nauta entà pr'amor de non negar-mos. En un moment dat, eth mèn frair què inconscient. E dempús, ja non me brembi d'arren de çò qu'a passat...

Era crisi des 30

Supausi que fòrça des qu'arribam as 30 patim en màger o mendre mesura bèth tipe de crisi. Entà molti ei un moment entà arturar-se e replantejar es sues carrères professionaus, es sues conquistes materiaus o en plan afectiu. Jo personauments me'n foti de tot aquerò, mès çò que sense dobte me'n penedisqui fòrça ei de totes es causes qu'è començat e è acabat deishant.

Des de que comencèc tot aquerò dera COVID e passi massa temps en casa, me crèbi de talents de repréner quauques lengües. Eth problèma ei que me còste de concentrar-me en ues pòques e fin finau n'estúdii ua de diferenta cada dia. Totau, qu'atau non arribam enlòc. Dilhèu çò qu'auria de hèr ei estudiar ua a ua pendent un temps, e dempús practicar-les regularaments... Ben, mès facil dit que hèt!

Torni tar aranés

Qu'entení parlar deth occitan per prumèr viatge en an 2001, ena introduccion d'ua gramatica catalana, era prumèra que m'arribec aths mans. N'ei pas guaire usuau, e mens alavetz, qu'ua òbra sus eth catalan hèsque mencion ath occitan (bilhèu un shinhau coma se hè dab eth galhèc quand se conda era istòria deth portugués). Ath occitan, totun, non m'interessè denc ath 2006. Causir quin dialècte aprénguer qu'èra entà jo ua qüestion màger. Que'm sòi alavetz fòrça documentat, qu'èi demanat enas listas de difusion e fòrums occitans, mès era responsa qu'èra tostemps era madeisha: apren eth lengadocian, eth parlar mès centrau, eth estandard, eca., eca. Mès alavetz, líger en francés (lenga ena qu'èran escriuts totas eras metòdas de lengadocian) qu'èra de mau hèr entà jo; líger directaments en occitan, per contra, qu'èra fòrça mès aisit pr'amor que parlava dejà eth catalan. Eth aranés, doncas, siguèc una causida naturau, ja qu'eths manuaus que i aviá èran escriuts en aranés.

En avent creishut en Brasil, a ont eth accés ara educacion n'ei cap tostemps egualitari e soent çò qu'òm apèra «parlar plan» qu'ei mèslèu un signe de posicion sociau, e en partida tanben per influéncia deth concepte purista de «qualitat dera lenga» (n'ei pas un concèpte lingüístic, que cau rebrembar!) tan difós en eths mitans deras lengas minoritarias d'Espanha, a jo tostemps m'aviá semblat complètaments naturau sajar de netejar era lenga de tota sòrta de catalanismes, castilhanismes e gallicismes possibles. En començament, que'm limitava a seguir eras formas canejanesas e bausencas, pr'amor que son eras que contunhan en aute costat dera termièra. Mès lèu-lèu eth purisme que venguèc ua obsession, e comencè autanplan d'adoptar formas comengesas e coseranesas deth aute costat. E coma era lengua non l'emplegava sonque dab gent deth aute costat dera termièra, aqueth qu'èra un camin naturau.

Que'm calgueren fòrça ans de cogitar e d'aprénguer sus eras lengas entà començar a cambiar d'opinion. A dia de uei m'estimi mès eras lengas vivas, talaments coma se parlan peths sòns locutors naturaus (de còps dilhèu tant denc ath punt de refusar eras nòrmas). Que pensi que non cau pas víver daguens eth idealisme d'ua lenga qu'auriá d'èster e no'c ei pas. Ath delà, acceptar era evolucion naturau deras lengas qu'ei acceptar era istòria dera lengua, quinsevolh que sigue, e deth contacte lingüístic. Que i a, ça'm par, quauquarren de beròi en eths fenòmens de mestissatge lingüístic. B'ei clar, eth purisme que va plan per las lengas mòrtas que no's parlan plus... Mès eth aranés? Eth aranés qu'ei plan viu encara. Alavetz, s'aviá dejà superat eths mèns prejudicis, per qué denc a ara non tornè cap escríver en aranés?

Era auta part deth problèma qu'a a veir damb era carrèra d'occitan que hí hè quauqui ans: era lengua dera majoria deths profes ère eth lengadocian, e tot e que mos animauen a conservar es nòsti dialèctes, entà bèri d'eri es mies escuelhes (gascon pirinenc e aupenc orientaus) les semblauen un shinhau massa excentriques («Perqué avètz causit aquesta varietat cisalpina d’occitan? Ai pas res contra. M’estona solament.», m'an dit un viatge). Aquerò soent les complicaue era vida ara ora de corregir es mèns déuers, e a viatges me corregien formes locaus que calerie acceptar per ues formes biarneses, o catalanismes, castilhanismes e italianismes per gallicismes. Enteni qu'ei impossible de conéisher toti es microdialèctes que formen part dera lengua. Pera mia part, donques, tractaua d'esvitar tot lo que podie causar problèmes, e lèu escríuer atau se convertic en un abit. Mès arrai, ara que sò liure entà emplegar lo que volga, ei oficiau: eth hilh pròdigue torne tà casa!

Sense dobte, lo que mès pesec ena mia decision de tornar tar aranés siguec eth viatge relampit de 3 dies que hí en octobre de 2019, eth dia dempús dera mia defensa deth trabalh de fin de mastèr en Madrid, pòc abans d'anar-me'n tà Briançon e tà Ols. Tot e èster cuert en durada, siguec un viatge molt intens en emocions. En un prumèr moment, me costec trapar gent que parlèsse aranés dehòra der otèl, mès se me metec era pèth de garia quan fin finau entení a parlar es vesins d'Escunhau e de Bossòst. En Vielha, però, trèt de lòcs molt especifics coma ena Acadèmia e en Conselh Generau, ère fòrça dificil d'enténer er aranés. Non me demorauen sonque ues 3 ores tà marchar dera Val e ja començaua a pérder era esperança quan determinè d'entrar en bar que i a just deuant dera parada d'autobús entà aucir eth temps. Entara mia sòrt e suspresa, non sonque parlauen aranés, coma tanben me regalèren un briquet. Alavetz, ne poguí marchar aleugerit e satisfèt. M'auia plantejat tornar tara Val est'an passat, mès non siguec possible a causa dera COVID. A veir se damb un shinhau mès de sòrt i pogui anar er an que vie...